Title Case Nedir, Türkçe WordPress Çevirilerinde Neden Sorun Oluyor?

WordPress çevirilerini gözden geçirirken en sık düzelttiğim şeylerden biri, İngilizce başlık biçiminin Türkçeye olduğu gibi taşınması. Makine çevirisi ve yapay zekâ araçları yaygınlaştıkça bu hata daha da arttı. Bu yazıda kısaca Title Case’in ne olduğunu, Türkçede nasıl ele alındığını ve çeviri yaparken nelere dikkat etmemiz gerektiğini toparlamak istedim.

Özetle (ya da tl;dr): Title Case İngilizcenin biçim alışkanlığıdır, Türkçenin değil. Türkçede de başlıklara ve levhalara ilişkin kurallar vardır, ancak bunlar basılı metnin yapısıyla ve/veya tabelalarla ilgilidir; arayüzdeki bir düğme metniyle değil. Bir düğme metni genellikle eylemi tarif eder, bir ad değildir. Kuralına uygun çevrilmelidir.

“Title Case” nedir?

Title Case, genellikle metin başlıklarında kullanılan ve kelimelerin ilk harflerinin büyük, diğerlerinin küçük yazıldığı bir metin biçimleme standardıdır. Özellikle İngilizce başlıklarda yaygın olarak kullanılır.

İngilizcede başlıkların, düğme ve menü etiketlerinin her sözcüğü büyük harfle başlar:

• Save All Changes
• Add New Post
• Media Library

Bağlaçlar ve kısa edatlar (and, of, the) çoğu stil rehberinde küçük harfle yazılır. Burada önemli bir ayrıntı söz konusu: bu bir dil bilgisi kuralı değil, sadece İngilizceye özgü bir dizgi geleneği. Yani aslında bu yapı başka bir dile “çevrilecek” bir şey değil.

Türkçede kullanımı

Bu bölüme başlamadan sizi hızlıca TDK’nin Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler makalesine yönlendireyim. Okuduysanız ya da bu kuralları zaten biliyorsanız devam edelim.

Türkçede büyük harf, temel olarak iki yerde kullanılır: cümle başında ve özel adlarda. Dolayısıyla:

• Save All Changes → Tüm değişiklikleri kaydet (Tüm Değişiklikleri Kaydet değil)
• Add New Post → Yeni yazı ekle

Peki Türkçede hiç mi “Her Kelimenin İlk Harfi Büyük” biçiminde bir kullanım yok? Var, ama İngilizcedekinden farklı yerlerde ve farklı biçimde.

Birincisi, bir şeye ad verirken:

• Eser adları: Suç ve Ceza
• Kurum ve kuruluş adları: Türk Dil Kurumu
• Kanun, tüzük ve yönetmelik adları
• Tarihî olay ve dönem adları: Kurtuluş Savaşı

İkincisi, TDK’nin başlıklara ilişkin ayrı bir kuralı var (madde E): kitap, bildiri ve makale gibi metinlerde ana başlıktaki kelimelerin tamamı, alt başlıktaki kelimelerin ise yalnızca ilk harfleri büyük yazılır. Yani ana başlık BÜYÜK HARFLERLE, alt başlık ise Her Kelimenin İlk Harfi Büyük olacak şekilde dizilir.

Buradaki fark önemli: bu kural basılı metnin yapısıyla ilgili, arayüzdeki bir düğme metniyle değil. Arayüzdeki Tüm değişiklikleri kaydet ne bir kitap başlığıdır ne de bir eser adı.

İmla açısından ele alınışı

TDK’nin makalesindeki kuralları incelediğimizde konumuzu doğrudan ilgilendiren dört madde görüyoruz:

• Cümle başı ve özel adlar. Genel çerçeve.
• Madde Ç: Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Mayıs 1453 Salı günü). Belirli bir tarihi belirtmeyenler küçük yazılır (Okullar genellikle eylülün ikinci haftasında öğretime başlar, toplantıları perşembe günleri yaparız).
• Madde D: Tabela, levha ve levha niteliğindeki yazılarda geçen kelimeler büyük harfle başlar: Giriş, Çıkış, Vezne, Otobüs Durağı, Şehirler Arası Telefon.
• Madde E: Ana başlık/alt başlık kuralı (yukarıda).

Elbette bu kurallar yalnızca basılı metinlerde kalmıyor. TDK’nin kendi sitesine baktığımızda kurumun bu kuralları site genelinde uyguladığını görüyoruz. Kenar çubuğundaki ve alt bilgideki bölüm başlıkları (DUYURULAR, HABERLER, ETKİNLİK TAKVİMİ, BİZE ULAŞIN) tamamen büyük harfle; sayfanın kendi başlığı (Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler) ise her kelimenin ilk harfi büyük olacak şekilde dizilmiş. Yani madde E, basılı metinden web sayfasına olduğu gibi taşınmış: ana başlık BÜYÜK HARFLERLE, alt başlık Her Kelimenin İlk Harfi Büyük.

Buradaki asıl nokta ise şu: bunların hepsi başlık. Bir düğme, bir onay mesajı ya da bir hata metni değil. Bu nedenle kuralın kapsamı tam olarak burada bitiyor.

Bir düğme metni ad değil, komuttur.

Peki menüler ve bölüm başlıkları?

Madde D’yi özellikle ayırıyorum, çünkü bu tartışmanın en zor kısmı bu madde. Otobüs Durağı bir levha yazısıdır ve her iki kelimesi de büyük harfle başlar. Peki arayüzdeki bir bölüm adı, örneğin Ortam Kütüphanesi, levha niteliğinde bir yazı sayılır mı?

Arayüz metinlerinin büyük çoğunluğu için cevap hayır. Değişiklikleri kaydet, Yeni yazı ekle, Yorumu onayla gibi ifadeler emir kipinde cümlelerdir; bir nesnenin üzerindeki ad levhası değildir. Dolayısıyla bunlarda cümle düzeni kullanmak daha doğru bir uygulama.

Menü ve ekran adları için ise mesele tartışmaya açık. Bu konuda TDK’nin doğrudan bir hükmü yok; en yakın kural madde D ve o da yazılım arayüzleri düşünülerek yazılmamış. Üstelik TDK’nin kendi üst menüsü de bu tabloya dahil: Ana Sayfa, Bütünleşik Bilgi Sistemi, Atatürk Köşesi gibi menü etiketleri, her kelimenin ilk harfi büyük olacak şekilde yazılmış. Yani menü etiketlerindeki bu kullanımın bir dayanağı olduğu kabul edilebilir. Bu yüzden bunu bir imla kuralı değil, ekip içinde alınmış bir üslup kararı olarak görüyoruz. WP Türkiye Çeviri Ekibi olarak bizim için önemli olan, kararın tutarlı bir şekilde uygulanması.

Benzer bir durum, bir eklentinin yardım sayfasındaki bölüm başlıkları için de söz konusu. Bunlar bir arayüz öğesinden çok, yapılandırılmış bir metnin başlıkları olarak ele alınmalı; madde D’den çok madde E’nin alanına giriyorlar.

Peki bu iki sınır durumda ne yapıyoruz? Varsayılan değişmiyor: cümle düzeni. Ancak gözden geçirirken yalnızca bu iki alanda büyük harfle başlayan bir çeviriyle karşılaşırsak, bunu tek başına bir düzeltme gerekçesi saymıyoruz. Yani kural aynı kalıyor, uygulamada bir miktar tolerans gösteriyoruz.

Siz yine çevirilerinizi yaparken varsayılanı esas alın; sınırı belirsiz bir istisnayı doğru tahmin etmeye çalışmaktansa cümle düzenini uygulamak her zaman daha güvenli.

WordPress çevirilerinde hangi kurallara göre çeviri yapıyoruz?

Buraya kadar Title Case üzerinden ilerledik; ancak çevirileri gözden geçirirken baktığımız tek şey büyük harf kullanımı değil. Aşağıdakiler, WP Türkiye Çeviri Ekibi olarak günlük işleyişte uyguladığımız temel kurallar; ilk madde de yazı boyunca anlattığımız kuralın kendisi.

Yeni katkı vermeye başladıysanız çeviriye oturmadan önce bir kez göz atmanızda fayda var.

İstisnalar

Aşağıdakiler büyük harfle yazılır ve bunlar hata değildir:

• Kişi, yer ve marka adları: İstanbul, Ahmet, Jetpack
• Millet, boy ve oymak adları: Türk, Alman, İngiliz (madde 6)
• Dil ve lehçe adları: Türkçe, İngilizce, Rusça (madde 7)
• Belirli bir tarih bildiren gün ve ay adları: 12 Mayıs, 29 Ekim 1923. Genel bir kullanımda küçük yazılır: okullar eylülde açılır, her perşembe (madde Ç)
• Kurum adları (her kelimesi): Türk Dil Kurumu
• Eser adları: Suç ve Ceza
• Kısaltmalar: CSV, PDF, URL
• Yeni cümlenin ilk sözcüğü. Bir dizede birden fazla cümle olabilir: Bir sorun oluştu. Ayrıntılar için destek ile görüşün. Buradaki “Ayrıntılar” doğrudur.

Bir de ters yönde işleyen, sık atlanan bir kural var: yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde yalnızca özel ad büyük yazılır (madde 26). İngiliz anahtarı, Antep fıstığı, Van kedisi. Yani özel ad var diye ifadedeki tüm kelimeler büyük harfle başlamaz.

Makine çevirisi neden bu hatayı yapıyor?

Modeller ağırlıklı olarak İngilizce arayüz metinleriyle eğitiliyor ve kaynağın anlamıyla birlikte biçimini de taşıma eğiliminde. Bunun sonucunda sistematik ve çok sık tekrar eden bu tip hatalar oluşabiliyor. İşin kötüsü çok kolay bir şekilde göz ardı edilebiliyor, atlanabiliyor. Çünkü bu bir anlam hatası değil.

Cümle doğru, terim doğru, yalnızca biçim yanlış.

Bu yüzden hızlı bir okumada göze batmıyor ve onaylanıp geçilebiliyor. Bizler çeviri ekibi olarak mümkün olduğunca yazım kurallarına uygun çeviriler sağlamaya çalışıyoruz.

Nelere dikkat edilmeli

• Kaynak metin Title Case diye çeviride de otomatik olarak o şekilde kullanmayın.
• Cümle ortasındaki her büyük harfi sorgulayın: bu bir özel ad mı, kurallara uyuyor mu, değilse/uymuyorsa neden büyük?
• Kısaltmalara ek getirirken kesme işaretini atlamayın: PDF’yi, URL’ye, CSV’den.
• Gün ve ay adlarında belirli bir tarih var mı diye bakın: 12 Mayıs büyük, her perşembe küçük.
• Şüphede kaldığınızda sözlüğe, tutarlılık aracına ve WordPress çekirdeğinin mevcut çevirilerine bakın; yerleşik kullanım yeni bir tercihten daha değerlidir.

Son söz

Aklınıza takılan sorular varsa, yazıyı tartışmak isterseniz, hemen aşağıdaki yorum alanını ya da WP Türkiye Slack‘inde #ceviri kanalını kullanabilirsiniz.